Orłowiec
Osiedle Orłowiec wybudowano w czasach, kiedy funkcję dyrektora rydułtowskiej kopalni pełnił Franciszek Radlik. Nazwę „Orłowiec” nadano po wojnie, prawdopodobnie z inspiracji komunistów. W okresie świetności osiedle liczyło około 50 domów, rozciągających się od ul. Raciborskiej do tunelu. Występowały trzy typy domów: 4-, 8- i 12-rodzinne, z charakterystycznymi balkonami, ganeczkami (tzw. lauba) oraz ogródkami kwiatowo-warzywnymi.
Domy były rozmieszczone wzdłuż ulic Obywatelskiej i Raciborskiej, a w ich sąsiedztwie znajdowały się chlewiki, sady oraz niewielkie pola. W pobliżu działały piekarnia Klimeczek, gospodarstwo Mencel, sklep Olszynka i rzeźnia.
W czasach swojej świetności osiedle tętniło życiem. W budynku dyrekcji kopalni działała restauracja z salą taneczną – popularne miejsce spotkań, zabaw i tańców po pracy. Wokół znajdowały się domy ośmiorodzinne, chlewiki, ogrody warzywne i sady. Każdy miał tu swoje miejsce - były wózki na narzędzia, kury, świnie, czasem kozy.
Życie toczyło się wspólnie, mieszkańcy znali się dobrze, razem obchodzili święta, wesela i codzienne obowiązki. Warzywa i owoce z ogrodów stanowiły ważne uzupełnienie domowego budżetu. Ważną rolę odgrywała również społeczność hodowców gołębi. Zbierała się pod tunelem, dyskutując i wypuszczając ptaki na loty. Pasja ta jednoczyła mieszkańców, była dumą wielu rodzin i trwa w pamięci jako ważna część życia Orłowca.
Ludzie spotykali się na ławkach, grali w karty, dyskutowali, śpiewali i muzykowali. Wieczorami słychać było gitarę i szlagiery z radia Luksemburg. Wspólne muzykowanie, ogniska i pieczenie kartofli cementowały więzi sąsiedzkie.
Dzieci i młodzież spędzały czas aktywnie – grając w klasy, palanta czy bawiąc się w chowanego. Popularne były także zjazdy na sankach po tunelu - to była prawdziwa zimowa atrakcja! Starsi chłopcy przychodzili tu z internatów górniczych, a wiele znajomości przeradzało się w trwałe związki.
Społeczność była solidarna i zżyta. Nawet zwykłe pogawędki „przy płocie” miały znaczenie - budowały sąsiedzką wspólnotę i dawały poczucie bezpieczeństwa.
Zakupy robiono u Walera lub w pawilonie OZR – sklepie wielobranżowym, który cieszył się powodzeniem w całych Rydułtowach. W okolicy znajdowała się też Willa Radlika, zwana „Domem Naukowca”. W czasach PRL-u odbywały się tam zamknięte spotkania komunistycznych dygnitarzy. Dziś w budynku mieści się Urząd Stanu Cywilnego.
Obok willi znajdował się park i przedszkole, dawniej pod patronatem zakładów pracy. Choć świat się zmienił, ślady dawnych lat wciąż są widoczne w przestrzeni i pamięci mieszkańców.
Na terenie dawnego Orłowca dzieci miały swoje miejsca zabaw – szczególnie popularne było boisko przy baraku, zwane „ugorzem”, gdzie grano w piłkę. Inne boisko znajdowało się koło dawnej Szkoły Górniczej. Mimo że teren nie był idealny - pełen bajor i trawy - dzieciom to nie przeszkadzało. Liczyła się gra i towarzystwo.
Wielu chłopców musiało zabierać na boisko domowy drób - kaczki czy gęsi - które miały się paść w tym czasie. Nie zawsze wracało się z kompletem zwierząt, co bywało źródłem rodzinnych nieporozumień.
Obecnie teren Orłowca wygląda zupełnie inaczej. Po dawnych budynkach pozostały tylko cztery domy przy tunelu - przebudowane i bez śladu dawnego charakteru. Większość dawnych mieszkańców przeniosła się do bloków. Mimo to pamięć o "ugorzu", boiskach i beztroskiej młodości wciąż żyje w sercach dawnych jego mieszkańców.
______________
Willa Radlika - wizytówka dzielnicy Orłowiec
W połowie lat 80. XIX wieku została postawiona willa dla dyrektorów Nowej Skonsolidowanej Kopalni Charlotte. Swoją nazwę zawdzięcza Franciszkowi Radlikowi, dyrektorowi kopalni w latach 1901-1920. Willa przez wiele lat spełniała swoją funkcję.
W 1950 roku przejęło ją Rybnickie Zjednoczenie Przemysłu Węglowego z przeznaczeniem na hotel dla projektantów, którzy zajmowali się budową nowych kopalń. Dlatego właśnie nazywano ją Domem Naukowca.
W czasie przemian ustrojowych roku 1989 założono w niej przedszkole, a od 1993 roku - mieści się w niej Urząd Stanu Cywilnego.
https://rydultowy.pl/strona-5164-urzad_stanu_cywilnego.html
______________
Rydułtowski Ośrodek Kulturalno-Oświatowy
Obecny obiekt ROKO to dawny budynek Szkoły Podstawowej nr 4, zlokalizowany przy ul. Mickiewicza. Został wzniesiony w latach 1901-1911 jako przestronna szkoła o reprezentacyjnym charakterze.
Dziś budynek może być śmiało uznany za wizytówkę miasta w kontekście architektonicznym jak i społecznym.
Po przeniesieniu uczniów do nowej placówki stanął przed wyzwaniem - co zrobić z dużym, wiekowym budynkiem. Zdecydowano się na jego adaptację na cele kulturalno‑oświatowe. Przeprowadzono gruntowną rewitalizację, która obejmowała m.in. wymianę źródeł ciepła na ekologiczne, odnowę elewacji i wnętrz, aranżację otoczenia - uporządkowanie terenu, stworzenie parkingu oraz stref rekreacyjnych (szachy, tenis stołowy). W kolejnym etapie powstało wielofunkcyjne boisko - Orlik.
Jednym z najbardziej rozpoznawalnych elementów obiektu jest pomnik w postaci koła linowego o wysokości 6,5 m, zamontowanego na stalowo‑murowanym stelażu - symbolizującego górnicze korzenie Rydułtów.
Koło pochodzi z nieczynnego szybu „Agnieszka” i zostało odsłonięte 9 grudnia 2010 roku. ROKO pełni dziś wieloraką funkcję kulturalno‑oświatową. Organizuje warsztaty, szkolenia i wydarzenia edukacyjne, prowadzi zajęcia pozaszkolne (teatr, plastyka, taniec itp.), wspiera lokalne inicjatywy, koncerty i występy - często przy współpracy z Ogniskiem Pracy Pozaszkolnej. Na terenie wokół obiektu odbywają się również wydarzenia sportowe, kulturalne i integracyjne - często z udziałem mieszkańców i młodzieży.
Zapraszamy do odwiedzenia strony:
https://rydultowy.pl/strona-4224-rydultowski_osrodek_kulturalno.html
______________
Biblioteka Publiczna Miasta Rydułtowy
Gmach, w którym mieści się dziś Biblioteka Publiczna Miasta Rydułtowy im. Henryka Mikołaja Góreckiego został wzniesiony w 1901 roku w stylu eklektycznym
z charakterystycznymi murami z czerwonej cegły. W 1910 roku budynek rozbudowano, odpowiadając na rosnącą liczbę dzieci uczęszczających do szkoły w Rydułtowach Górnych, której pierwotnie był przeznaczony.
Przez niemal cały XX wiek - aż do 2006 roku - obiekt pełnił funkcję Szkoły Podstawowej nr 4. W 2008 roku przeszedł gruntowną modernizację i został zaadaptowany na potrzeby miejskiej biblioteki oraz Zespołu Ognisk Pracy Pozaszkolnej.
Dziś to jedno z najlepszych przykładów, jak można twórczo i funkcjonalnie wykorzystać dawną infrastrukturę publiczną. Na dziedzińcu, na ławce z nutami w ręku, „zasiadł” w formie pomnika najsłynniejszy uczeń tej szkoły - kompozytor Henryk Mikołaj Górecki.
Biblioteka nosi imię Henryka Mikołaja Góreckiego - polskiego kompozytora, jednego z najwybitniejszych twórców muzyki współczesnej XX wieku, urodzonego w Czernicy. Od najmłodszych lat związany był z regionem Śląska, który silnie wpłynął na jego twórczość.
Górecki studiował kompozycję w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach, a następnie doskonalił swoje umiejętności w Paryżu. W latach 1975-1979 pełnił funkcję rektora katowickiej Akademii Muzycznej.
Początkowo tworzył w nurcie awangardy, ale z czasem wykształcił własny, rozpoznawalny styl - oszczędny, duchowy, głęboko zakorzeniony w polskiej muzyce ludowej, religijnej i historii narodowej. Największy światowy rozgłos przyniosła mu III Symfonia „Symfonia pieśni żałosnych” (1976 r.), która w latach 90. stała się międzynarodowym fenomenem, trafiając na listy przebojów muzyki klasycznej.
Górecki był odznaczony wieloma nagrodami i orderami, m.in. Orderem Orła Białego. Zmarł 12 listopada 2010 roku w Katowicach.
Zapraszamy do odwiedzenia strony:
https://biblioteka.rydultowy.pl/
______________
Ścieżka Powstań Śląskich
W 2012 roku Miasto Rydułtowy zainicjowało utworzenie Ścieżki Powstań Śląskich - edukacyjno-historycznej trasy przy ul. Raciborskiej. Ścieżka powstała z praktycznej potrzeby: pierwotnie służyła mieszkańcom jako skrót z osiedla Orłowiec do miejsc rekreacji i instytucji, jednak z czasem zyskała także wymiar edukacyjny.
Trasa ma trzy załamania, które symbolizują I, II i III powstanie śląskie. W każdym z punktów ustawiono betonowe „słupy pamięci” - pomniki z mapą oraz krótkim rysem historycznym danego zrywu. Autorem projektu przestrzennego jest Bartosz Majewski, który zaprojektował pomniki w formie skrzydeł, nadając im lekki i symboliczny charakter. Autorem koncepcji ścieżki jest Marcin Połomski.
Ścieżka stanowi dziś ważny punkt pamięci o powstaniach śląskich w przestrzeni miejskiej, uwzględniany w uroczystościach patriotycznych i wydarzeniach upamiętniających walkę o przyłączenie Śląska do Polski.
Zapraszamy do odwiedzenia strony:
https://rydultowy.pl/strona-4225-sciezka_powstan_slaskich.html
______________
Lecznica dla zwierząt
Budynek Państwowego Zakładu Leczniczego dla zwierząt powstawał w latach 1963-1964. Lekarzem weterynarii w latach 1963-1979 był Maksymilian Iskała, pełniący również funkcję radnego miasta Rydułtowy. Kolejnymi lekarzami weterynarii byli Gabriel Bienioszek (1979-2002) i Andrzej Elsner (2002-2005). W 2006 roku budynek wraz z całym terenem został sprzedany, później rozebrany, a obecnie w tym miejscu znajduje się supermarket Biedronka.
______________
Obelisk Jerzego Dembczyka
Obelisk upamiętniający Jerzego Dembczyka został wzniesiony w 1958 roku z inicjatywy Związku Bojowników o Wolność i Demokrację (ZBoWiD). Stanął w miejscu, gdzie 18 sierpnia 1919 roku, podczas I powstania śląskiego, zginął Jerzy Dembczyk – uznawany za pierwszego powstańca z Rydułtów, który oddał życie w walce o przyłączenie Górnego Śląska do Polski. Monument znajduje się w rejonie torów kolejowych i do dziś pełni funkcję miejsca pamięci historycznej.
Zapraszamy do odwiedzenia strony:
https://rydultowy.pl/strona-4235-pomnik_dembczyka.html
Autorzy zdjęć:
1) Bogusław Rydzewski
2) Archiwum UM
Autorka tekstu: Patrycja Tomiczek
